اسرا دوغان / مهرى آريانفر

48

حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى )

4 . رفتار مناسب با حجاج ايرانى [ سند اول ] در وثيقه مسطوره چنين مندرج و مرقوم گرديده كه از حجاج بيت‌الله الحرام و زوار مشاهد مقدسه كه ذريه حضرت خيرالانام‌اند ، جز وجوه مبتدعه از قبيل دورمَه و كوشى « 1 » و غيره نستده ، آنها را به سالمين آمين به مقصد رسانند . حكام و ضابطان سرحدات خلاف آن را مرتكب و به‌خلاف رفتار و سلوكى كه با اهالى ممالك هند و تركستان مسلوك مىدارند در اين بين با ناخوشى با اهالى ايران از مجاورين رفتار مىنمايند . اين مطلب منافى شرط مصالحه و مراعات طريقه اسلام و ثانيا در عهدنامه مذكور گرديده كه به تفرقه ، ولايات را نگاه‌دارى نكرده ، رد نمايند مكرر در باب تفرقه ايرانى كه بعد از زوال آفتاب دولت خاقان طوبى . . . نادرسلطان اسكنه الله تعالى . . . به تقريب تصاريف « 2 » زمان و تسلط ارباب جور و عدوان متفرق به ولايات روم آمده‌اند . [ سند بدون تاريخ است ، اما از آنجا كه از اسناد دوره نادرشاه است ، چنين بر مىآيد كه مربوط به سال 1156 ق و بعد از جنگ ايران و عثمانى در زمان نادرشاه باشد ] . BOA . Hatt Humayun , 00005 / 00174 / 00002 [ سند دوم ] پادشاه من ، وزير من ، اين تقرير را مطالعه كردم مذاكره مناسبى رخ داد ؛ از هر جهت مذاكره به خوبى بود . شريف ، حق طلب عوائد از حجاج ايران ندارد ؛ بر مبناى قرار با مذاكره در مجلس فى الفور تنظيم شود . سرورم صاحب‌شوكت ، كرامت ، محبت ، قدرت و ولىالنعمتم امسال بنده ما ، محمدعلىپاشا والى مصر بعد از حج ، هنگام بازگشت به همراه پسرش توسون‌پاشا متوجه شد استحكامات حرمين محترمين به خوبى مورد توجه قرار

--> ( 1 ) . ( تركى ) نوعى ماليات مربوط به عبور و مرور از يك منطقه و توشه و آذوقه همراه . ( 2 ) . وقايع و حوادث روزگار .